ھمین که ماه محرم فرارسید دو گروه با ھدف دستیابی به صلحی که بتواند جان مسلمانان رانجات دھد برای ایجاد آتش بس شتافتند و از این ماه برای نامه نگاری به ھم استفاده بردند،اما اطلاعاتی که در مورد مفاد این نامه ھا- نامه ھای ماه محرم- وارد شده از طرق ضعیف و مشھوری روایت شده اند،(1) لکن ضعف این روایات نافی وجود آنھا نیست. کسی که در ابتدا شروع به نامه نگاری کرد، امیر المؤمنین علی بود.بدین منظور وی بشیر بن عمرو انصاری و سعید بن قیس ھمدانی و شبث بن ربعی تمیمی را نزدمعاویه فرستاد تا به مانند قبل او را به پیوستن به دیگر مسلمانان و بیعت با خود کند، امامعاویه ھمان جواب سابق و معروف خود را به وی داد و گفت که باید ابتدا قاتلان عثمان تسلیمشوند یا اینکه قصاص در مورد آنان به اجرا درآید و بعد از آن وی بیعت کند. موضع علی نسبت به اینقضیه در جریان جملبیان شده است. (2) ھمچنین قاریان دو گروه که تعدادشان زیاد بود در ناحیه ھایاز صفین گرد ھم جمع شدند و به منظور دستیابی به صلح تلاشھایی را انجام دادند، اما این تلاشھا با موفقیت مواجه نشدند، زیرا ھر دو گروه به موضع و رأی خود ملتزم بودند.(3) دو نفر ازصحابه یعنی ابودرداء و ابو امامه تلاش کردند میان دو گروه صلح ایجاد کنند، اما به ھمان سببسابق، این دو در این کار موفق نشدند و این دو ھر دو گروه را ترک کردند و در کار آنان حضور نیافتند.(4) ھمچنین مسروق بن أجدع- یکی از بزرگان تابعین- در این ماجرا حضور یافت و آن را موعظه کرد وبیم داد و با آنان نجنگید.(5)
ابن کثیر تفصیلات طولانی ای را که در روایات أبومخنف و نصر بن مزاحم و خصوصاً در نامه ھای دو طرف آمده است مورد انتقاد قرار داده و میگوید: سیره نویسان ماجرای بین آنان و علی را به صورتکامل و طولانی ذکر کرده اند، اما صحت این روایات در مورد این دو گروه جای بحث دارد، زیرا درلابلای آن سخن از علی چیزی نقل کرده که بیانگر این است علی معاویه و پدرش را مورد طعن قرارمیدھد و به آن دو میگوید که آنان گرچه داخل اسلام شده اند اما ھنوز دچار تردید ھستند وچیزھایی دیگر. نیز علی در این سخنان میگوید: من نمیگویم که عثمان ظالمانه کشته شده یامظلومانه...به نظر من انتساب این قول به علیصحیح نیست.(6) موضع گیری علی در قبال قتل عثمان روشن و واضح است.
[1]- تاریخ طبری5/612-613؛ خلافة علی بن أبی طالب، عبدالحمید، ص199.
[2]- تاریخ طبری5/613؛ خلافة علی بن أبی طالب، عبدالحمید، ص199.
[3]- تاریخ طبری5/614.
[4]- البدایة و النهایة7/270.
[5]- سیر أعلام النبلاء4/67بدون سند است.
[6]- البدایة و النهایة7/269.
ابن کثیر تفصیلات طولانی ای را که در روایات أبومخنف و نصر بن مزاحم و خصوصاً در نامه ھای دو طرف آمده است مورد انتقاد قرار داده و میگوید: سیره نویسان ماجرای بین آنان و علی را به صورتکامل و طولانی ذکر کرده اند، اما صحت این روایات در مورد این دو گروه جای بحث دارد، زیرا درلابلای آن سخن از علی چیزی نقل کرده که بیانگر این است علی معاویه و پدرش را مورد طعن قرارمیدھد و به آن دو میگوید که آنان گرچه داخل اسلام شده اند اما ھنوز دچار تردید ھستند وچیزھایی دیگر. نیز علی در این سخنان میگوید: من نمیگویم که عثمان ظالمانه کشته شده یامظلومانه...به نظر من انتساب این قول به علیصحیح نیست.(6) موضع گیری علی در قبال قتل عثمان روشن و واضح است.
[1]- تاریخ طبری5/612-613؛ خلافة علی بن أبی طالب، عبدالحمید، ص199.
[2]- تاریخ طبری5/613؛ خلافة علی بن أبی طالب، عبدالحمید، ص199.
[3]- تاریخ طبری5/614.
[4]- البدایة و النهایة7/270.
[5]- سیر أعلام النبلاء4/67بدون سند است.
[6]- البدایة و النهایة7/269.
