از ديدگاه روانشناسي تربيتي، سه
عامل مهم در ساختار شخصيّت فرد، تأثير مهمي
دارند: (1) وراثت، (2) آموزش و فرهنگ، (3) محيط زندگي.
در حقيقت اين سه
عامل، مثلث شخصيّت فرد را تشكيل ميدهند،
از نظر اصل «وراثت» فرزند نه تنها وارث وضعيّت ظاهري پدر و
مادر از قبيل شكل و قيافه، رنگ پوست، مو و غيره است، بلكه وارث
حالات و صفات رواني پدر و مادر نيز ميباشد؛ زيرا صفات رواني و
حالات روحي نيز كاملاً در جنين مؤثر است.
«فرهنگ و محيط
جغرافيايي» و اجتماعي در رشد بنيادهاي اخلاقي
و تربيتي و شكوفايي استعدادهاي نهفته فرد، نقش مهمي دارد،
البته نبايد فراموش كرد كه در ماوراي اين امور سهگانه، مسئلهي
اراده و
خواست خود انسان قرار گرفته است»([1]).
1ـ از نظر وراثت؛
آنچه از خوبيهاي عالم و حسنات و نيكيهاي اخلاقي
و رفتاري كه در انبياي گذشته بودهاند، تماماً در وجود نازنين پيامبر
اعظم r جمع بودند، پس پدرش محمد رسول
الله r
همان
شخصيّتي كه قرآن از اخلاق نيكويش به تعجب آمده: [قلم / 4] «و تو اخلاق عظيم و برجستهاى دارى!».
و امّا مادر، كدام
مادر؟ مادري فداكار و دلسوز مانند خديجهل كه حلم،
حيا، مروّت، پاكي و عفّت، حكمت و ادب و حُسن اخلاق جزو سرشتش
بودند. پس فاطمه ـ رضيالله عنهاـ خُلق و خو را از چنين
پدر و مادري به ارث برده است.
امّا محيط و آموزش؛
فاطمه ل در بزرگترين و
پاكترين منازل كائنات ديده به جهان
گشود، منزل همان محبوبي كه پروردگار آن را از ايمان، اخلاص و بركت
مملوّ گردانيد، بر سفرهي تقوي و پاكي چشم گشود، نزد پرهيزكارترين
پرهيزكاران در ميان ذكر و تسبيحاتي كه از زبان پدر و مادرش ميشنيد.
پس او در جايي رشد
كرد كه شاهد نزول وحي بر پدرش بود، و با گوشهايش
آيات خدا را از رسول الله r ميشنيد، بر اثر همين
شيوهي
تربيتي و محل رشد و نموّ، عقل و قلب و درونش از نفحات جانفزاي
ربّاني لبريز گشت، و اين وراثت، آموزش و محيط خانه، تأثير به
سزايي در تكوين شخصيّت اين نادرهي زمان داشته است.
فاطمه از معلّم و
مربياي ماننده پيامبر r بهره برد همچنان كه
از
تعليمات مادر ايثارگر و مهربانش سجاياي اخلاقي و صفات پسنديده
را آموخت.
او در ميان اخلاق
كريمانه و بلند پدر و مادرش رشد كرد، همان پدري كه
شيوه و روش زندگانياش براي جهانيان به عنوان برترين الگو
معرفي شده است.
[احزاب / 21].
«سرمشق و الگوي
زيبايي در (شيوهي پندار و گفتار و كردار) پيغمبر خدا
براي
شما است. براي كساني كه (داراي سه ويژگي باشند:) اميد به خدا
داشته،
و جوياي قيامت باشند، و خداي را بسيار ياد كنند».
به همين علّت
فاطمهل در عفّت كامل، عزّت نفس، خيرخواهي و نيز بر
حُسن
خلق رُشد كرد و اينها از تعاليم پدر دلسوزش كه پيامبر امت، و رسول
رحمت، بهترين مرشد و بزرگترين مربي و هدايت كننده به سوي راه
راست بود، ميباشد ([2]).
